E-TOLL i kara 500 zł za stare przejazdy – TSUE zbada, jak długo organy mogą trzymać Twoje dane

Od przejazdu autostradą minęło kilka lat, a mimo to przychodzi wezwanie do zapłaty 500 zł. Takie przypadki nadal się zdarzają. Administracja skarbowa wystawia bowiem wezwania dotyczące przejazdów sprzed lipca 2023 r., powołując się na pięcioletni termin przedawnienia.

Powstaje jednak ważne pytanie: czy po tak długim czasie organ może nadal przechowywać i wykorzystywać dane dotyczące konkretnego przejazdu? Tę kwestię ma zbadać Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Czym jest opłata dodatkowa?

Opłata dodatkowa w wysokości 500 zł była nakładana w przypadku niewniesienia opłaty za przejazd płatnym odcinkiem autostrady. Jej podstawę stanowiła ustawa o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym.

Postępowanie rozpoczyna wezwanie do zapłaty opłaty dodatkowej. Osoba, która je otrzymała, może wnieść sprzeciw. Jeżeli organ nie uwzględni sprzeciwu, można wystąpić z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Przejazd w 2021 r., wezwanie w 2025 r.

Sprawa, w której szczególnie wyraźnie pojawił się problem legalności wykorzystania danych, dotyczyła przejazdu autostradą A4 w grudniu 2021 r. Wezwanie do zapłaty wystawiono dopiero w maju 2025 r.

Sąd administracyjny zwrócił uwagę, że ustawa przewidywała dwa różne terminy:
• pięć lat na dochodzenie opłaty dodatkowej;
• maksymalnie 24 miesiące na przechowywanie danych o konkretnym przejeździe.

Drugi termin mógł zostać wydłużony, ale tylko wtedy, gdy przed jego upływem organ wystawił wezwanie lub wszczął postępowanie. Jeżeli organ nie podjął w tym czasie odpowiednich działań, dane co do zasady powinny zostać usunięte.

Przedawnienie opłaty a przechowywanie danych

Pięcioletni termin przedawnienia nie musi oznaczać, że przez cały ten okres wolno przechowywać dane osobowe dotyczące przejazdu.

Informacje pozwalające powiązać przejazd z konkretnym pojazdem lub jego użytkownikiem mogą stanowić dane osobowe. Zgodnie z prawem unijnym powinny być one przetwarzane tylko przez okres niezbędny do osiągnięcia określonego celu.

Wątpliwość dotyczy więc tego, czy organ może dochodzić opłaty przez pięć lat, jeżeli przepisy szczególne pozwalają przechowywać dane o przejeździe przez krótszy czas. Sąd skierował w tej sprawie pytanie do TSUE.

Co może oznaczać wyrok TSUE?

Jeżeli TSUE uzna, że po upływie szczególnego terminu przechowywania danych nie można ich dalej wykorzystywać wyłącznie z powodu dłuższego terminu przedawnienia opłaty, może to stworzyć podstawę do kwestionowania części wezwań i decyzji.

Jeżeli Trybunał uzna taką praktykę za zgodną z prawem unijnym, stanowisko organów zostanie wzmocnione.

Do czasu wydania wyroku nie można jednak zakładać, że każde wezwanie dotyczące przejazdu sprzed kilku lat jest bezprawne. Każdą sprawę należy ocenić indywidualnie, uwzględniając datę przejazdu, datę wystawienia wezwania oraz wcześniejsze działania organu.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania?

W pierwszej kolejności warto sprawdzić:

• kiedy nastąpił przejazd;
• kiedy wystawiono wezwanie;
• czy organ wcześniej wszczął postępowanie lub podjął inną czynność mogącą wpływać na okres przechowywania danych;
• jaki termin wyznaczono na wniesienie sprzeciwu.

Jeżeli wezwanie wystawiono po upływie okresu przewidzianego na przechowywanie danych, warto zbadać, czy organ miał jeszcze podstawę do ich wykorzystania. Tocząca się sprawa przed TSUE może być dodatkowym argumentem. W zależności od okoliczności możliwe może być również złożenie wniosku o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez Trybunał.

Najważniejsze jest jednak zachowanie terminu wskazanego w pouczeniu. Samo oczekiwanie na wyrok TSUE nie wstrzymuje biegu terminu na wniesienie środka zaskarżenia.